7.

Διο και ταυτόν εστι ταγαθώ το καλόν, ότι τού καλού και αγαθού κατά πάσαν αιτίαν πάντα εφίεται, και ουκ έστι τι τών όντων, ό μη μετέχει τού καλού και αγαθού...

19.

Το κακόν ουκ έστιν εκ ταγαθού, και ει εκ ταγαθού εστιν, ου κακόν...

ου πάντη κακόν το κακόν, αλλ έχει τινά ταγαθού, καθ ην όλως έστι, μοίραν...

ουδέ το έλαττον αγαθόν τω μείζονι εναντίον, ούτε γαρ το ήττον θερμόν ή ψυχρόν τω πλείονι εναντίον...

7.

Γι' αυτό και το «Καλό» είναι το ίδιο με το «Αγαθό», επειδή τα πάντα επιδιώκουν το Καλό και το Αγαθό σε κάθε τους αιτία. Και δεν υπάρχει τίποτα από τα όντα που να μην μετέχει στο Καλό και το Αγαθό...

19.

Το κακό δεν προέρχεται από το αγαθό· και αν προέρχεται από το αγαθό, δεν είναι κακό...

το κακό δεν είναι απόλυτα κακό, αλλά έχει κάποιο μερίδιο αγαθού, μέσω του οποίου γενικά υπάρχει...

Ούτε το μικρότερο αγαθό είναι αντίθετο στο μεγαλύτερο· διότι ούτε το λιγότερο θερμό ή ψυχρό είναι αντίθετο στο περισσότερο...

Και αν το κακό είναι φθορά των όντων, αυτό δεν το βγάζει έξω από την ύπαρξη, αλλά θα είναι και αυτό ον και γενεσιουργό όντων. Ή μήπως δεν γίνεται συχνά η φθορά του ενός γέννηση του άλλου; Και έτσι το κακό θα συντελεί στη συμπλήρωση του παντός και θα προσφέρει στο όλο να μην είναι ελλιπές, μέσω του εαυτού του..."

20.

το κακόν, ή κακόν, ουδεμίαν ουσίαν ή γένεσιν ποιεί, μόνον δε κακύνει και φθείρει το εφ αυτώ την τών όντων υπόστασιν. Ει δε γενεσιουργόν τις αυτό είναι λέγοι και τη τούτου φθορά τω ετέρω διδόναι γένεσιν, αποκριτέον αληθώς· Ουχ ή φθείρει, δίδωσι γένεσιν, αλλ ή μεν φθορά και κακόν, φθείρει και κακύνει μόνον, γένεσις δε και ουσία δια το αγαθόν γίγνεται, και έσται το κακόν φθορά μεν δι εαυτό, γενεσιουργόν δε δια το αγαθόν και, ή μεν κακόν, ούτε ον ούτε όντων ποιητικόν, δια δε το αγαθόν και ον και αγαθόν ον και αγαθών ποιητικόν...

το δε αγαθόν, εν οις μεν αν τελέως εγγένηται, τέλεια ποιεί και αμιγή και ολόκληρα αγαθά, τα δε ήττον αυτού μετέχοντα και ατελή εστιν αγαθά και μεμιγμένα δια την έλλειψιν τού αγαθού.

Και ουκ έστι καθόλου το κακόν ούτε αγαθόν ούτε αγαθοποιόν, αλλά το μάλλον ή ήττον τω αγαθώ πλησιάζον αναλόγως έσται αγαθόν, επείπερ η δια πάντων φοιτώσα παντελής αγαθότης ου μέχρι μόνον χωρεί τών περί αυτήν παναγάθων ουσιών, εκτείνεται δε άχρι τών εσχάτων, ταις μεν ολικώς παρούσα, ταις δε υφειμένως, άλλαις δε εσχάτως, ως έκαστον αυτής μετέχειν δύναται τών όντων.

Και τα μεν πάντη τού αγαθού μετέχει, τα δε μάλλον και ήττον εστέρηται...

Ώστε και το γίνεσθαι εκ φθοράς γένεσιν ουκ έστι κακού δύναμις, αλλ ήττονος αγαθού παρουσία, καθ όσον και νόσος έλλειψίς εστι τάξεως, ου πάσης...

Το δε πη μεν αγαθόν, πη δε ουκ αγαθόν μάχεται μεν αγαθώ τινι, ουχ όλω δε ταγαθώ. Κρατείται δε και αυτό τη τού αγαθού μετουσία, και ουσιοί και την εαυτού στέρησιν το αγαθόν τη όλως αυτού μεθέξει. Πάντη γαρ απελθόντος τού αγαθού ούτε καθόλου τι έσται αγαθόν ούτε μικτόν ούτε αυτοκακόν. Ει γαρ το κακόν ατελές εστιν αγαθόν, απουσία παντελεί τού αγαθού και το ατελές και το τέλειον αγαθόν απέσται.

Και τότε μόνον έσται και οφθήσεται το κακόν, ηνίκα τοις μεν εστι κακόν, οις ηναντίωται, τών δε ως αγαθών εξήρτηται. Μάχεσθαι γαρ αλλήλοις τα αυτά κατά τα αυτά εν πάσιν αδύνατον. Ουκ άρα ον το κακόν...

23.

Αλλ ούτε οι δαίμονες φύσει κακοί. Και γαρ ει φύσει κακοί, ούτε εκ ταγαθού ούτε εν τοις ούσιν ούτε μην εξ αγαθών μετέβαλον φύσει και αεί κακοί όντες.

Έπειτα εαυτοίς εισι κακοί ή ετέροις;

Ει μεν εαυτοίς, και φθείρουσιν εαυτούς, ει δε άλλοις, πώς φθείροντες ή τι φθείροντες· ουσίαν ή δύναμιν ή ενέργειαν;

Ει μεν ουσίαν, πρώτον μεν ου παρά φύσιν, τα γαρ φύσει άφθαρτα ου φθείρουσιν, αλλά τα δεκτικά φθοράς.

Έπειτα ουδέ τούτο παντί και πάντη κακόν. Αλλ ουδέ φθείρεταί τι τών όντων, καθ ό ουσία και φύσις, αλλά τη ελλείψει τής κατά φύσιν τάξεως ο τής αρμονίας και συμμετρίας λόγος ασθενεί μένειν ωσαύτως έχων. Η δε ασθένεια ου παντελής, ει γαρ παντελής, και την φθοράν και το υποκείμενον ανείλε, και έσται η τοιαύτη φθορά και εαυτής φθορά.

Ώστε το τοιούτον ου κακόν, αλλ ελλειπές αγαθόν...

Άλλως τε τι το εν δαίμοσι κακόν; Θυμός άλογος, άνους επιθυμία, φαντασία προπετής. Αλλά ταύτα, ει και έστιν εν δαίμοσιν, ου πάντη ουδέ επί πάντων ουδέ αυτά καθ αυτά κακά. Και γαρ εφ ετέρων ζώων ουχ η σχέσις τούτων, αλλ η αναίρεσίς εστι και φθορά τω ζώω και κακόν. Η δε σχέσις σώζει και είναι ποιεί την ταύτα έχουσαν τού ζώου φύσιν...

25.

Αλλ ουδέ εν ζώοις αλόγοις εστί το κακόν. Ει γαρ ανέλης θυμόν και επιθυμίαν και τάλλα, όσα λέγεται και ουκ έστιν απλώς τη εαυτών φύσει κακά, το μεν αδρόν και γαύρον ο λέων απολέσας ουδέ λέων έσται, προσηνής δε πάσι γενόμενος ο κύων ουκ έσται κύων, είπερ κυνός το φυλακτικόν και το προσίεσθαι μεν το οικείον, απελαύνειν δε το αλλότριον.

Ώστε το μη φθείρεσθαι την φύσιν ου κακόν, φθορά δε φύσεως ασθένεια και έλλειψις τών φυσικών έξεων και ενεργειών και δυνάμεων. Και ει πάντα τα δια γενέσεως εν χρόνω έχει το τέλειον, ουδέ το ατελές πάντη παρά πάσαν φύσιν...

20.

το κακό, ως κακό, δεν δημιουργεί καμία ουσία ούτε γέννηση, αλλά μόνο μολύνει και φθείρει, όσο εξαρτάται από αυτό, την υπόσταση των όντων. Αν δε κάποιος πει ότι αυτό είναι γενεσιουργό και ότι με τη φθορά του ενός δίνει γέννηση στο άλλο, πρέπει να του απαντήσουμε αληθινά: Δεν δίνει γέννηση με το να φθείρει, αλλά η μεν φθορά και το κακό μόνο φθείρουν και μολύνουν, ενώ η γέννηση και η ουσία γίνονται εξαιτίας του αγαθού. Και το κακό θα είναι φθορά μεν λόγω του εαυτού του, αλλά γενεσιουργό λόγω του αγαθού· και ως κακό, ούτε ον είναι ούτε ποιητικό των όντων, αλλά λόγω του αγαθού είναι και ον και αγαθό και δημιουργό αγαθών...

Το αγαθό, όμως, σε όσα μπαίνει ολοκληρωτικά, τα κάνει τέλεια, καθαρά και ολοκληρωμένα αγαθά· όσα μετέχουν λιγότερο σε αυτό είναι ατελή αγαθά και ανακατεμένα, εξαιτίας της έλλειψης του αγαθού.

Το κακό γενικά δεν είναι ούτε αγαθό ούτε δημιουργεί αγαθό· αλλά ό,τι πλησιάζει περισσότερο ή λιγότερο το αγαθό, ανάλογα με αυτό θα είναι αγαθό. Διότι η τέλεια αγαθότητα που διαπερνά τα πάντα δεν περιορίζεται μόνο στις υπερβολικά αγαθές υπάρξεις που βρίσκονται κοντά της, αλλά εκτείνεται μέχρι τα έσχατα όντα: σε μερικά είναι ολοκληρωτικά παρούσα, σε άλλα λιγότερο, και σε άλλα στο ελάχιστο, όπως μπορεί το καθένα από τα όντα να μετέχει σε αυτήν.

Κάποια μετέχουν πλήρως στο αγαθό· κάποια στερούνται περισσότερο ή λιγότερο...

Ώστε και το να προκύπτει γέννηση από τη φθορά δεν είναι δύναμη του κακού, αλλά παρουσία ενός μικρότερου αγαθού, στον βαθμό που και η νόσος είναι έλλειψη τάξης, όχι όμως κάθε τάξης...

Εκείνο όμως που από τη μια πλευρά είναι αγαθό και από την άλλη δεν είναι, μάχεται μεν ενάντια σε κάποιο αγαθό, όχι όμως ενάντια σε ολόκληρο το αγαθό. Συγκρατείται δε και αυτό από τη συμμετοχή στο αγαθό, και το αγαθό δίνει ουσία και στην ίδια τη στέρηση του εαυτού του μέσω της γενικής συμμετοχής σε αυτό. Διότι, αν απομακρυνθεί εντελώς το αγαθό, δεν θα υπάρξει ούτε κάτι καθόλου αγαθό, ούτε μεικτό, ούτε το ίδιο το απόλυτο κακό. Γιατί αν το κακό είναι ένα ατελές αγαθό, με την παντελή απουσία του αγαθού θα εξαφανιστεί και το ατελές και το τέλειο αγαθό.

Και τότε μόνο θα υπάρχει και θα φαίνεται το κακό, όταν είναι κακό για κάποια πράγματα στα οποία εναντιώνεται, ενώ από άλλα εξαρτάται ως αγαθά. Διότι το να μάχονται μεταξύ τους τα ίδια πράγματα ως προς τις ίδιες ιδιότητες σε όλα είναι αδύνατον. Άρα το κακό δεν είναι ον..."

23.

Αλλά ούτε οι δαίμονες είναι κακοί από τη φύση τους. Διότι αν ήταν φύσει κακοί, ούτε από το αγαθό θα προέρχονταν, ούτε θα ανήκαν στα όντα, ούτε βέβαια θα είχαν μεταβληθεί από αγαθοί, όντας φύσει και πάντα κακοί.

Έπειτα, είναι κακοί για τους εαυτούς τους ή για τους άλλους;

Αν είναι για τους εαυτούς τους, τότε καταστρέφουν τους εαυτούς τους· αν για τους άλλους, πώς καταστρέφουν και τι καταστρέφουν; Την ουσία, τη δύναμη ή την ενέργεια;

Αν καταστρέφουν την ουσία, πρώτον αυτό δεν είναι αντίθετο στη φύση, γιατί τα φύσει άφθαρτα δεν τα καταστρέφουν, αλλά μόνο όσα είναι δεκτικά φθοράς.

Έπειτα, ούτε αυτό είναι για τον καθένα και παντού κακό. Αλλά ούτε φθείρεται κάποιο από τα όντα ως προς την ουσία και τη φύση του, αλλά λόγω της έλλειψης τάξης τής φύσης του, εξασθενεί ο λόγος της αρμονίας και της συμμετρίας ώστε να παραμείνει στην ίδια κατάσταση. Η δε εξασθένηση δεν είναι πλήρης· γιατί αν ήταν πλήρης, θα αναιρούσε και τη φθορά και το ίδιο το υποκείμενο, και μια τέτοια φθορά θα ήταν φθορά του ίδιου του εαυτού της.

Ώστε ένα τέτοιο πράγμα δεν είναι κακό, αλλά ελλιπές αγαθό...

Άλλωστε, τι είναι το κακό στους δαίμονες; Θυμός παράλογος, επιθυμία ανόητη, φαντασία προπετής. Αλλά αυτά, ακόμα και αν υπάρχουν στους δαίμονες, δεν είναι παντού ούτε σε όλους ούτε από μόνα τους κακά. Γιατί σε άλλα ζώα η ύπαρξη αυτών των ιδιοτήτων δεν είναι κακό, αλλά η αναίρεσή τους είναι φθορά για το ζώο και κακό. Η δε ύπαρξή τους σώζει και κάνει να υπάρχει η φύση του ζώου που τα έχει...

25.

Αλλά ούτε στα άλογα ζώα υπάρχει το κακό. Διότι αν αναιρέσεις τον θυμό και την επιθυμία και τα υπόλοιπα, (όσα λέγονται και δεν είναι απλώς κακά στην ίδια τη φύση τους), το λιοντάρι αν χάσει την ορμή και το θράσος του δεν θα είναι πλέον λιοντάρι, και ο σκύλος αν γίνει ήπιος προς όλους δεν θα είναι σκύλος, εφόσον χαρακτηριστικό του σκύλου είναι το να φυλάει και το να δέχεται το οικείο, ενώ να διώχνει το ξένο.

26.

Αλλ ουδέ εν τη όλη φύσει το κακόν. Ει γαρ οι πάντες φυσικοί λόγοι παρά τής καθόλου φύσεως, ουδέν έστιν αυτή το εναντίον.

Τη καθ έκαστον δε το μεν κατά φύσιν έσται, το δε ου κατά φύσιν. Άλλη γαρ άλλο παρά φύσιν, και το τήδε κατά φύσιν, τήδε παρά φύσιν. Φύσεως δε κακία το παρά φύσιν, η στέρησις τών τής φύσεως.

26.

Αλλά ούτε σε ολόκληρη τη φύση υπάρχει το κακό. Διότι αν όλοι οι φυσικοί λόγοι προέρχονται από τη γενική φύση, τίποτα δεν είναι αντίθετο σε αυτήν.

Στη φύση τού καθενός όμως, το ένα θα είναι κατά φύση και το άλλο παρά φύση. Διότι για άλλη φύση κάτι είναι παρά φύση, και αυτό που εδώ είναι κατά φύση, αλλού είναι παρά φύση. Και κακό για κάποια φύση, είναι το παρά φύσιν, η στέρηση δηλαδή των στοιχείων της φύσης του.

27.

Αλλ ουδέ εν σώμασι το κακόν. Αίσχος γαρ και νόσος έλλειψις είδους και στέρησις τάξεως. Τούτο δε ου πάντη κακόν, αλλ ήττον καλόν. Ει γαρ παντελής γένοιτο λύσις κάλλους και είδους και τάξεως, οιχήσεται και αυτό το σώμα...

Τούτο γαρ εστι και νόοις και ψυχαίς και σώμασι κακόν η τής έξεως τών οικείων αγαθών ασθένεια και απόπτωσις...

30.

Συνελόντι δε φάναι· Το αγαθόν εκ μιας και τής όλης αιτίας, το δε κακόν εκ πολλών και μερικών ελλείψεων. Οίδεν ο θεός το κακόν, ή αγαθόν, και παρ αυτώ αι αιτίαι τών κακών δυνάμεις εισίν αγαθοποιοί.

Ει το κακόν αΐδιον και δημιουργεί και δύναται και έστι και δρα, πόθεν αυτώ ταύτα; Ή εκ τού αγαθού ή τω αγαθώ εκ τού κακού ή αμφοίν εξ άλλης αιτίας;

Παν το κατά φύσιν εξ αιτίας ωρισμένης γεννάται. Ει το κακόν αναίτιον και αόριστον, ου κατά φύσιν, ουδέ γαρ εν τη φύσει το παρά φύσιν, ουδέ ατεχνίας εν τη τέχνη λόγος...

Λείπεται άρα το κακόν ασθένεια και έλλειψις τού αγαθού είναι.

31.

Τών αγαθών το αίτιον εν. Ει τω αγαθώ το κακόν εναντίον, τού κακού τα αίτια πολλά. Ου μην τα ποιητικά τών κακών λόγοι και δυνάμεις, αλλ αδυναμία και ασθένεια και μίξις τών ανομοίων ασύμμετρος. Ούτε ακίνητα και αεί ωσαύτως έχοντα τα κακά, αλλ άπειρα και αόριστα και εν άλλοις φερόμενα και τούτοις απείροις. Πάντων και τών κακών αρχή και τέλος έσται το αγαθόν, τού γαρ αγαθού ένεκα πάντα, και όσα αγαθά και όσα εναντία, και γαρ και ταύτα πράττομεν το αγαθόν ποθούντες, ουδείς γαρ εις το κακόν αποβλέπων ποιεί, α ποιεί. Διο ούτε υπόστασιν έχει το κακόν, αλλά παρυπόστασιν τού αγαθού ένεκα και ουχ εαυτού γινόμενον.

32. Τω κακώ το είναι θετέον κατά συμβεβηκός και δι άλλο και ουκ εξ αρχής οικείας...

Στέρησις άρα εστί το κακόν και έλλειψις και ασθένεια και ασυμμετρία και αμαρτία και άσκοπον και ακαλλές και άζωον και άνουν και άλογον και ατελές και ανίδρυτον και αναίτιον και αόριστον και άγονον και αργόν και αδρανές και άτακτον και ανόμοιον και άπειρον και σκοτεινόν και ανούσιον και αυτό μηδαμώς μηδαμή μηδέν ον...

33.

Ουκ έστι το κακόν, ή κακόν, ούτε ον ούτε εν τοις ούσιν. Και ουδέν τών όντων απρονόητον, ουδέ γαρ εστι το κακόν ον αμιγές υπάρχον τού αγαθού. Και ει μηδέν τών όντων αμέτοχον τού αγαθού, κακόν δε η έλλειψις τού αγαθού, ουδέν δε τών όντων εστέρηται καθόλου τού αγαθού, εν πάσι τοις ούσιν η θεία πρόνοια, και ουδέν τών όντων απρονόητον.

Αλλά και τοις γινομένοις κακοίς αγαθοπρεπώς η πρόνοια κέχρηται προς την αυτών ή άλλων ή ιδικήν ή κοινήν ωφέλειαν και οικείως εκάστου τών όντων προνοεί...

34.

Ουκ άρα ον το κακόν, ουδέ εν τοις ούσι το κακόν. Ουδαμού γαρ το κακόν, ή κακόν. Και το γίνεσθαι το κακόν ου κατά δύναμιν, αλλά δι ασθένειαν...

35.

27.

Αλλά ούτε στα σώματα υπάρχει το κακό. Διότι η ασχήμια και η νόσος είναι έλλειψη μορφής και στέρηση τάξης. Αυτό όμως δεν είναι παντελώς κακό, αλλά λιγότερο καλό. Διότι αν γινόταν παντελής διάλυση του κάλλους και της μορφής και της τάξης, θα χανόταν και το ίδιο το σώμα...

Αυτό λοιπόν είναι κακό και για τους νόες και για τις ψυχές και για τα σώματα: η εξασθένηση και η πτώση από την κατάσταση των δικών τους αγαθών...

30.

Συνοπτικά να πούμε: Το αγαθό προέρχεται από μία και ολόκληρη αιτία, ενώ το κακό από πολλές και μερικές ελλείψεις. Ο Θεός γνωρίζει το κακό ως αγαθό, και κοντά σε αυτόν οι αιτίες των κακών είναι δυνάμεις που παράγουν αγαθό.

Αν το κακό ήταν αιώνιο και δημιουργούσε και είχε δύναμη και υπήρχε και ενεργούσε, από πού θα τα είχε αυτά; Ή από το αγαθό, ή το αγαθό από το κακό, ή και τα δύο από άλλη αιτία;

Κάθε τι που είναι κατά φύση, γεννιέται από ορισμένη αιτία. Αν το κακό είναι αναίτιο και αόριστο, δεν είναι κατά φύση· διότι ούτε μέσα στη φύση υπάρχει το παρά φύση, ούτε μέσα στην τέχνη υπάρχει ο λόγος της ατεχνίας...

Άρα απομένει, το κακό να είναι εξασθένηση και έλλειψη του αγαθού.

31.

Η αιτία τών αγαθών είναι μία. Αν το κακό είναι αντίθετο στο αγαθό, οι αιτίες του κακού είναι πολλές. Όχι βέβαια οι δημιουργικοί λόγοι και οι δυνάμεις, αλλά η αδυναμία και η εξασθένηση και η ασύμμετρη ανάμειξη των ανόμοιων στοιχείων. Τα κακά ούτε ακίνητα είναι ούτε παραμένουν πάντα στην ίδια κατάσταση, αλλά είναι άπειρα και αόριστα και μεταφέρονται σε άλλα πράγματα, και αυτά άπειρα. Αρχή και τέλος όλων, ακόμα και των κακών, θα είναι το αγαθό· γιατί για χάρη του αγαθού γίνονται όλα, και όσα είναι αγαθά και όσα είναι εναντία· γιατί και αυτά τα πράττουμε επειδή ποθούμε το αγαθό, διότι κανείς δεν κάνει ό,τι κάνει αποβλέποντας στο κακό. Γι' αυτό το κακό δεν έχει υπόσταση, αλλά υπάρχει παρασιτικά, επειδή γίνεται για χάρη του αγαθού και όχι για τον εαυτό του.

32. Στο κακό πρέπει να αποδώσουμε το «είναι» ως "απλό συμβάν" και εξαιτίας κάποιου άλλου, και όχι από δική του αρχή...

(Σε άλλο άρθρο έχουμε μιλήσει για αυτό το «απλό συμβάν», γιατί έχει άμεση σχέση με τη χριστιανική θεώρηση της "τυχαιότητας".)

Στέρηση λοιπόν είναι το κακό, και έλλειψη, και εξασθένηση, και ασυμμετρία, και αστοχία, και άσκοπο, και χωρίς κάλλος, και χωρίς ζωή, και χωρίς νου, και χωρίς λόγο, και ατελές, και ασταθές, και αναίτιο, και αόριστο, και άγονο, και αργό, και αδρανές, και άτακτο, και ανόμοιο, και άπειρο, και σκοτεινό, και ανυπόστατο, και το ίδιο δεν είναι πουθενά και με κανέναν τρόπο τίποτα...

33.

Το κακό, ως κακό, ούτε υπαρκτό είναι, ούτε υπάρχει ανάμεσα στα όντα. Και κανένα από τα όντα δεν είναι έξω από την πρόνοια, διότι ούτε το κακό υπάρχει ως ον αμιγώς, χωρίς το αγαθό. Και αν κανένα από τα όντα δεν είναι αμέτοχο στο αγαθό, και το κακό είναι έλλειψη του αγαθού, και κανένα από τα όντα δεν στερείται παντελώς το αγαθό, τότε η θεία πρόνοια βρίσκεται μέσα σε όλα τα όντα, και κανένα από τα όντα δεν είναι έξω από την πρόνοια.

Αλλά και τα κακά που γίνονται, η πρόνοια τα χρησιμοποιεί με τρόπο που ταιριάζει στο αγαθό, για τη δική τους ή για άλλων, ή για ειδική ή για κοινή ωφέλεια, και προνοεί για το καθένα από τα όντα με τον ταιριαστό του τρόπο...

34.

Άρα το κακό δεν είναι ον, ούτε το κακό υπάρχει ανάμεσα στα όντα. Διότι πουθενά δεν υπάρχει το κακό ως κακό. Και το να γίνεται το κακό δεν οφείλεται σε δύναμη, αλλά σε αδυναμία...

35.

...μετατρέπει σε αγαθό τα κακά και την ίδια τη στέρηση του εαυτού του...