|
Ο
Χόμο Ντενίσοβαν πρόγονος Ασιατών Εξελικτική Δημιουργία |
||
|
 Οι πρόγονοι πολλών σημερινών πληθυσμών της Ωκεανίας (ιδίως Παπούα Νέα Γουινέα και Αβορίγινες της Αυστραλίας) κληρονόμησαν περίπου 3–5% του DNA τους από Ντενίσοβαν. Αλλά και αρκετοί πληθυσμοί της Ανατολικής και Νοτιοανατολικής Ασίας φέρουν μικρότερα ποσοστά |
Ένα κοκαλάκι δακτύλου |
|
Οι Χόμο Ντενίσοβαν είναι το πρώτο ανθρώπινο είδος που ανακαλύφθηκε ΜΟΝΟ από το DNA του, από ένα μόνο δόντι και ένα κοκαλάκι δακτύλου. Και μάλιστα το DNA αυτό, απέδειξε ότι υπήρξε και πρόγονος πολλών Ασιατικών πληθυσμών τού δικού μας είδους!
1. Μια ανακάλυψη που ξεκίνησε από ένα... κοκαλάκι δακτύλου (2008) Το καλοκαίρι του 2008, Ρώσοι αρχαιολόγοι πραγματοποιούσαν ανασκαφές στο Σπήλαιο Ντενίσοβα (Denisova Cave – ελληνική προφορά: Ντενίσοβα Κέιβ, συνήθως απλώς «Σπήλαιο Ντενίσοβα») στα όρη Αλτάι της νότιας Σιβηρίας. Το σπήλαιο ήταν ήδη γνωστό στους αρχαιολόγους από τη δεκαετία του 1970, επειδή περιείχε στρώματα κατοίκησης πολλών διαφορετικών εποχών. Κατά τις ανασκαφές βρέθηκε ένα πολύ μικρό οστό: η τελευταία φάλαγγα του μικρού δακτύλου ενός νεαρού ατόμου, πιθανότατα κοριτσιού. Κανείς δεν φανταζόταν ότι αυτό το μικρό εύρημα θα αποκάλυπτε έναν ολόκληρο άγνωστο ανθρώπινο πληθυσμό.
2. Το DNA φέρνει τη μεγάλη έκπληξη (2010) Το οστό στάλθηκε στο Ινστιτούτο Εξελικτικής Ανθρωπολογίας Max Planck στη Λειψία. Επικεφαλής της ομάδας ήταν ο Σβάντε Πάαμπο (Svante Pääbo – ελληνική προφορά: Σβάντε Πάαμπο). Αρχικά όλοι υπέθεταν ότι επρόκειτο για Νεάντερταλ. Όμως η ανάλυση του μιτοχονδριακού DNA έδειξε κάτι απροσδόκητο: δεν ταίριαζε ούτε με τον σύγχρονο άνθρωπο ούτε με τον Νεάντερταλ. Ήταν μια τρίτη, άγνωστη έως τότε ανθρώπινη γενεαλογική γραμμή. Η ανακοίνωση δημοσιεύθηκε το 2010 στο Nature και αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις στην ιστορία της παλαιοανθρωπολογίας.
3. Ένα είδος χωρίς πρόσωπο Για αρκετά χρόνια υπήρχε ένα παράδοξο. Οι επιστήμονες γνώριζαν το γονιδίωμά του, τις συγγένειές του και τις επιμειξίες του, αλλά δεν ήξεραν σχεδόν τίποτε για την εμφάνισή του. Υπήρχαν μόνο:
Ήταν το πρώτο ανθρώπινο είδος που αναγνωρίστηκε γενετικά πριν αναγνωριστεί ανατομικά.
4. Τα μυστηριώδη γιγάντια δόντια Στο ίδιο σπήλαιο βρέθηκαν αρκετοί γομφίοι. Ήταν εντυπωσιακά μεγάλοι. Αρχικά δεν ήταν σαφές αν ανήκαν στο ίδιο είδος. Το DNA επιβεβαίωσε αργότερα ότι πράγματι ανήκαν στους Ντενίσοβαν.
5. Το πλήρες γονιδίωμα (2012) Το 2012 δημοσιεύθηκε ένα εξαιρετικά υψηλής ποιότητας γονιδίωμα από το ίδιο δάκτυλο. Ήταν τότε το καλύτερα διατηρημένο αρχαίο ανθρώπινο γονιδίωμα που είχε αναλυθεί ποτέ. Έδωσε πρωτοφανείς πληροφορίες για τη συγγένεια των Ντενίσοβαν με τους Νεάντερταλ και τον σύγχρονο άνθρωπο.
6. Οι πρώτες διασταυρώσεις με τον Homo sapiens Οι γενετικές αναλύσεις αποκάλυψαν ότι οι πρόγονοι πολλών σημερινών πληθυσμών της Ωκεανίας (ιδίως Παπούα Νέα Γουινέα και Αβορίγινες της Αυστραλίας) κληρονόμησαν περίπου 3–5% του DNA τους από Ντενίσοβαν. Αργότερα διαπιστώθηκε ότι και αρκετοί πληθυσμοί της Ανατολικής και Νοτιοανατολικής Ασίας φέρουν μικρότερα ποσοστά, αποτέλεσμα διαφορετικών επεισοδίων επιμειξίας.
7. Η μεγάλη έκπληξη: παιδί Νεάντερταλ και Ντενίσοβαν (2018) Το 2018 αναλύθηκε ένα ακόμη μικρό οστό από το ίδιο σπήλαιο. Αποδείχθηκε ότι ανήκε σε ένα κορίτσι περίπου 13 ετών. Το εύρημα έγινε γνωστό ως Denny. Η μητέρα του ήταν Νεάντερταλ και ο πατέρας του ήταν Ντενίσοβαν. Ήταν η πρώτη άμεση απόδειξη υβριδισμού πρώτης γενιάς ανάμεσα σε δύο διαφορετικές ανθρώπινες ομάδες.
8. Οι πρώτες ανατομικές πληροφορίες Για πολλά χρόνια δεν υπήρχε κρανίο. Αυτό άρχισε να αλλάζει όταν μελετήθηκε η κάτω γνάθος από το οροπέδιο του Θιβέτ.
Η κάτω γνάθος του Θιβέτ (2019) Στο σπήλαιο Μπάισια Καρστ (Baishiya Karst Cave) βρέθηκε μια ισχυρή κάτω γνάθος. Δεν διατηρούσε DNA. Όμως πρωτεϊνική ανάλυση έδειξε ότι ανήκε σε Ντενίσοβαν. Ήταν η πρώτη φορά που αναγνωρίστηκε Ντενίσοβαν εκτός του Σπηλαίου Ντενίσοβα.
Νέα ευρήματα σε όλη την Ασία Στη συνέχεια άρχισαν να αποδίδονται στους Ντενίσοβαν και άλλα απολιθώματα από Θιβέτ, Λάος, πιθανώς Κίνα (ορισμένα κρανία παραμένουν υπό συζήτηση), και άλλες περιοχές της ανατολικής Ασίας. Η εικόνα τους έγινε σταδιακά πολύ πιο ολοκληρωμένη.
9. Η προσαρμογή στα μεγάλα υψόμετρα Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ανακαλύψεις ήταν ότι οι σημερινοί Θιβετιανοί κληρονόμησαν από τους Ντενίσοβαν μια παραλλαγή του γονιδίου EPAS1, που τους βοηθά να ζουν σε πολύ μεγάλα υψόμετρα με χαμηλό οξυγόνο. Αποτελεί ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα ευεργετικής γενετικής κληρονομιάς από αρχαίους ανθρώπους.
10. Τι γνωρίζουμε σήμερα; Σήμερα γνωρίζουμε ότι οι Ντενίσοβαν: Ήταν στενοί συγγενείς των Νεάντερταλ, Είχαν κοινό πρόγονο με αυτούς πριν από περίπου 400.000–450.000 χρόνια, Διασταυρώθηκαν τόσο με τους Νεάντερταλ όσο και με τους προγόνους του σύγχρονου ανθρώπου, Ζούσαν σε πολύ μεγαλύτερη γεωγραφική έκταση απ' ό,τι πιστευόταν αρχικά, πιθανότατα από τη Σιβηρία έως τη Νοτιοανατολική Ασία και το Θιβετιανό Οροπέδιο.
Βασική βιβλιογραφία για τους Ντενίσοβαν 1. Η ανακάλυψη του δακτύλου και του νέου ανθρώπινου πληθυσμού: Krause, J., Fu, Q., Good, J. M., et al. (2010). The complete mitochondrial DNA genome of an unknown hominin from southern Siberia. Nature, 464, 894–897. Η εργασία που ανακοίνωσε ότι το οστό από το Σπήλαιο Ντενίσοβα δεν ανήκε ούτε σε Νεάντερταλ ούτε σε σύγχρονο άνθρωπο, αλλά σε μια άγνωστη μέχρι τότε ανθρώπινη γενεαλογική γραμμή.
2. Το πλήρες πυρηνικό γονιδίωμα Reich, D., Green, R. E., Kircher, M., et al. (2010). Genetic history of an archaic hominin group from Denisova Cave in Siberia. Nature, 468, 1053–1060. Η εργασία που καθιέρωσε τους Ντενίσοβαν ως ξεχωριστή ανθρώπινη ομάδα και έδειξε τη στενή συγγένειά τους με τους Νεάντερταλ.
3. Το γονιδίωμα εξαιρετικά υψηλής ποιότητας Meyer, M., Kircher, M., Gansauge, M.-T., et al. (2012). A high-coverage genome sequence from an archaic Denisovan individual. Science, 338, 222–226. Το πρώτο αρχαίο ανθρώπινο γονιδίωμα με εξαιρετικά υψηλή ποιότητα, που επέτρεψε πολύ ακριβείς συγκρίσεις.
4. Η διασταύρωση με τους προγόνους των σημερινών ανθρώπων Reich, D., Patterson, N., Kircher, M., et al. (2011). Denisova admixture and the first modern human dispersals into Southeast Asia and Oceania. American Journal of Human Genetics, 89, 516–528. Έδειξε ότι οι σημερινοί κάτοικοι της Παπούας Νέας Γουινέας και της Μελανησίας κληρονόμησαν σημαντικό ποσοστό DNA από Ντενίσοβαν.
5. Το παιδί Νεάντερταλ–Ντενίσοβαν ("Denny") Slon, V., Mafessoni, F., Vernot, B., et al. (2018). The genome of the offspring of a Neanderthal mother and a Denisovan father. Nature, 561, 113–116. Ίσως η πιο εντυπωσιακή εργασία: η πρώτη άμεση απόδειξη ότι ένας άνθρωπος είχε μητέρα Νεάντερταλ και πατέρα Ντενίσοβαν.
6. Η κάτω γνάθος του Θιβέτ Chen, F., Welker, F., Shen, C.-C., et al. (2019). A late Middle Pleistocene Denisovan mandible from the Tibetan Plateau. Nature, 569, 409–412. Η πρώτη αναγνώριση απολιθώματος Ντενίσοβαν εκτός του Σπηλαίου Ντενίσοβα, με χρήση παλαιοπρωτεωμικής.
7. Το γονίδιο προσαρμογής στα μεγάλα υψόμετρα Huerta-Sánchez, E., Jin, X., Asan, et al. (2014). Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression of Denisovan-like DNA. Nature, 512, 194–197. Έδειξε ότι η παραλλαγή του γονιδίου EPAS1, που βοηθά τους Θιβετιανούς να ζουν σε μεγάλα υψόμετρα, προήλθε από Ντενίσοβαν.
8. Νέα ευρήματα από το Σπήλαιο Ντενίσοβα Douka, K., Higham, T., Slon, V., et al. (2019). Age estimates for hominin fossils and the onset of the Upper Palaeolithic at Denisova Cave. Nature, 565, 640–644. Παρείχε αξιόπιστες χρονολογήσεις για τα ανθρώπινα απολιθώματα και τα αρχαιολογικά στρώματα του σπηλαίου.
9. Οι Ντενίσοβαν στη Νοτιοανατολική Ασία Browning, S. R., et al. (2018). Analysis of Human Sequence Data Reveals Two Pulses of Archaic Denisovan Admixture. Cell, 173(1), 53–65.
10. Ανασκόπηση από τον Σβάντε Πάαμπο Pääbo, S. (2014). Neanderthal Man: In Search of Lost Genomes. Basic Books. Αν και είναι βιβλίο, αποτελεί εξαιρετική αφήγηση από τον ίδιο τον επιστήμονα που ηγήθηκε των ανακαλύψεων των Ντενίσοβαν και των Νεάντερταλ.
Αν θα θέλαμε να περιορισθούμε στις απολύτως θεμελιώδεις δημοσιεύσεις, θα ήταν χρήσιμες οι εξής: 1. Krause et al., Nature (2010) — Η ανακάλυψη της άγνωστης ανθρώπινης γενεαλογικής γραμμής. 2. Reich et al., Nature (2010) — Η γενετική ταυτότητα και η συγγένεια των Ντενίσοβαν. 3. Slon et al., Nature (2018) — Το παιδί από μητέρα Νεάντερταλ και πατέρα Ντενίσοβαν. |